منبع انبساط مخزنی است که برای جبران افزایش یا کاهش حجم آب یا سایر سیالات به دلیل تغییرات دما طراحی می شود. هنگامی که دمای آب در یک سیستم گرمایشی بالا میرود، حجم آب افزایش مییابد و فشار داخل لولهها بیشتر میشود. منبع انبساط این آب اضافی را در خود جای میدهد و از افزایش فشار غیرقابل کنترل جلوگیری میکند. زمانی که دمای آب کاهش پیدا میکند و حجم آن کم میشود، منبع انبساط این سیال را دوباره به سیستم بازمیگرداند و فشار را در حد متعادل نگه میدارد. به این ترتیب، سیستم به شکل پیوسته در فشار ایمن عمل میکند و اجزای آن از آسیب حفظ میشوند.
چرا از منبعانبساط استفاده کنیم؟
در تمامی سیستمهای گرمایشی یا سرمایشی که با سیالاتی مانند آب کار میکنند، تغییرات دما منجر به تغییر حجم این سیالات میشود. این تغییر حجم اگر کنترل نشود، میتواند خسارات جدی به اجزای سیستم وارد کند. افزایش فشار درون لولهها، آسیب به پمپها، ترکیدگی دیگ بخار یا شوفاژ، و در نهایت کاهش طول عمر تجهیزات تنها بخشی از مشکلات احتمالی در نبود یک سیستم کنترل فشار مناسب است. برای جلوگیری از این مشکلات، استفاده از منبع انبساط ضروری است. این وسیله با جذب افزایش حجم سیال و کنترل فشار سیستم، عملکردی حیاتی در حفاظت از تجهیزات دارد.
انواع منبع انبساط و نحوه عملکرد آن
منبع انبساط در دو نوع کلی باز و بستهتولید میشود. هرکدام ویژگیهای خاص خود را دارند و انتخاب آنها بستگی به نوع سیستم و شرایط نصب دارد.
نوع اول منبع انبساط باز
در منبع انبساط باز، مخزن معمولاً در بالاترین نقطهی ساختمان، مانند پشتبام، نصب میشود و آب داخل آن به صورت مستقیم با هوای آزاد در تماس است. در این حالت، افزایش حجم آب باعث بالا رفتن سطح آب درون منبع میشود. از آنجا که این نوع منبع تحت فشار کاری خاصی قرار ندارد، سیستم ایمنی سادهای دارد. اما از معایب این مدل میتوان به تبخیر سریع آب، خطر آلودگی ناشی از تماس با هوای آزاد، و همچنین نیاز به فضای زیاد برای نصب اشاره کرد. علاوه بر این، در مناطق سردسیر، آب داخل منبع باز در معرض یخزدگی قرار دارد که ممکن است باعث ترکیدگی مخزن یا اختلال در عملکرد سیستم شود.
نوع دوم منبع انبساط بسته
در مقابل، منبع انبساط بستهطراحی کاملاً متفاوتی دارد. این نوع منبع به صورت کاملاً آببندی شدهساخته میشود و داخل آن معمولاً به دو بخش جداگانه برای آب و هوا تقسیم می شود. این دو قسمت یا با یک دیافراگم لاستیکی ثابت یا با یک تیوپ انعطافپذیر از یکدیگر جدا شدهاند. زمانی که فشار آب افزایش پیدا میکند، آب وارد محفظه مربوط به خود میشود و هوای فشرده در طرف دیگر منبع به عنوان عامل جذب فشار اضافی عمل میکند. چون آب در این نوع منبع با هوا تماس مستقیم ندارد، میزان تبخیر و آلودگی بسیار کاهش پیدا میکند و عملکرد سیستم پایدارتر میشود. همچنین منابع انبساط بستهرا میتوان در فضاهای داخلی مانند موتورخانهها نصب کرد و دیگر نیازی به فضای زیاد یا نگرانی از یخزدگی نیست.
کاربردهای منبع انبساط
منابع انبساط در سیستمهای مختلفی به کار میروند و تنها به موتورخانههای ساختمانی محدود نمیشوند. در سیستمهای گرمایشی مرکزی مانند شوفاژخانههای بزرگ یا موتورخانههای صنعتی، منبع انبساط یکی از اجزای کلیدی برای جلوگیری از نوسان فشار محسوب میشود. در سیستمهای سرمایشی مثل چیلرها و برجهای خنککننده نیز از منبع انبساط استفاده میشود تا تغییرات حجمی ناشی از تغییرات دمای سیال جبران شود. علاوه بر این، در پکیجهای دیواری خانگی که ابعاد کوچکتری دارند، معمولاً یک منبع انبساط کوچک درون خود پکیج قرار دارد. سیستمهای خورشیدی گرمایشی نیز که با سیالات داغ کار میکنند، بدون منبع انبساط نمیتوانند عملکردی ایمن و طولانیمدت داشته باشند.
نکات مهم در انتخاب منبعانبساط
برای انتخاب صحیح منبع انبساط باید معیارهای متعددی را در نظر گرفت. ظرفیت منبع یکی از مهمترین فاکتورهاست و باید متناسب با حجم کل سیال موجود در سیستم گرمایشی یا سرمایشی باشد. اگر ظرفیت منبع کمتر از نیاز سیستم باشد، امکان کنترل فشار به خوبی انجام نمیشود و خطرات ناشی از آن همچنان وجود دارد. دمای کاری سیستم نیز اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا در دماهای بالاتر، حجم سیال بیشتر منبسط میشود و فشار وارد بر منبع افزایش مییابد. فشار کاری سیستم یکی دیگر از عواملی است که باید بررسی شود.
منابع انبساط دارای فشار قابل تحمل مشخصی هستند و در صورتی که فشار سیستم از این حد فراتر برود، امکان آسیب به منبع وجود دارد. همچنین در ساختمانهای مرتفع که اختلاف ارتفاع زیادی وجود دارد، باید این اختلاف فشار نیز در انتخاب منبع لحاظ شود. جنس بدنهی منبع انبساط نیز اهمیت دارد. منابعی که از فلزات مقاوم در برابر خوردگی یا گالوانیزه شده ساخته می شوند طول عمر بیشتری دارند. به ویژه در سیستمهایی که سیال موجود ممکن است خاصیت خورنده داشته باشد یا کیفیت آب مناسب نباشد.
مزایای استفاده از منبع انبساط
وجود منبع انبساط در یک سیستم، مزایای قابل توجهی به همراه دارد. مهمترین مزیت آن حفظ فشار سیستم در بازهای ایمن است که موجب حفاظت از تمامی تجهیزات در برابر فشارهای خطرناک میشود. در نتیجهی این حفاظت، طول عمر کلی سیستم افزایش پیدا میکند و نیاز به تعمیرات و تعویض قطعات به شدت کاهش مییابد. از سوی دیگر، با کنترل مناسب فشار، عملکرد اجزای سیستم پایدارتر و راندمان کلی آن بالاتر میرود که میتواند در کاهش مصرف انرژی نیز مؤثر باشد.
نکات فنی مربوط به نگهداری منبع انبساط
برای حفظ عملکرد صحیح این قطعه، باید مراقبتهای دورهای انجام شود. در منابع انبساط بسته، یکی از اقدامات مهم، کنترل فشار باد داخل مخزن است. فشار باد باید طبق استاندارد کارخانه تنظیم شود تا توازن بین هوای فشرده و سیال حفظ شود. همچنین اتصالات منبع باید مرتباً بررسی شوند تا نشتی یا زنگزدگی به وجود نیاید. در منابع باز، تمیز کردن مخزن و جلوگیری از ورود آلودگی یا یخزدگی در زمستان اهمیت زیادی دارد.
نقش منبع انبساط در الکتروموتور
منبعانبساط در الکتروموتور به عنوان یکی از اجزای کلیدی در سیستمهای خنککننده به کار میرود و نقش اساسی در حفظ پایداری حرارتی موتور ایفا میکند. این منبع، وظیفه جذب تغییرات حجم سیال خنککننده را که ناشی از تغییرات دما در حین کارکرد موتور است، بر عهده دارد. با افزایش دمای موتور، حجم مایع خنککننده افزایش یافته و فشار در سیستم بالا میرود. منبع انبساط با فراهم کردن فضایی برای این افزایش حجم، از بالا رفتن فشار بیش از حد در سیستم جلوگیری میکند و مانع آسیب به اجزای داخلی موتور میشود. علاوه بر این، در زمان کاهش دما و انقباض سیال، منبع انبساط با تأمین مجدد مایع به مدار خنککننده، از ایجاد خلا در سیستم پیشگیری میکند.
این عملکرد باعث میشود خنککنندگی یکنواخت و مداوم حفظ شود و طول عمر قطعات موتور به شکل قابل توجهی افزایش یابد. در برخی طراحیها، منبع انبساط به عنوان محلی برای تهنشین شدن ناخالصیها یا گازهای موجود نیز عمل میکند که باعث بهبود کیفیت عملکرد سیستم خنککننده میشود. در نتیجه، وجود یک منبع انبساط با طراحی مناسب و کیفیت ساخت بالا، نقشی حیاتی در عملکرد بهینه، جلوگیری از آسیبهای حرارتی و افزایش بهرهوری الکتروموتور دارد. به همین دلیل، انتخاب صحیح این قطعه و نگهداری منظم آن، اهمیت ویژهای در حفظ سلامت سیستم و اطمینان از کارکرد مداوم موتور دارد.
نتیجهگیری
منبع انبساط یکی از ارکان حیاتی سیستمهای گرمایشی و سرمایشی است که نقش کلیدی در حفظ تعادل فشار و جلوگیری از آسیبهای احتمالی ایفا میکند. انتخاب صحیح منبع متناسب با نیاز سیستم، نصب اصولی و نگهداری مناسب میتواند تضمینکنندهی عملکرد ایمن و طولانیمدت تجهیزات باشد. بدون تردید، توجه به این بخش به ظاهر ساده اما حیاتی، میتواند از هزینههای سنگین تعمیرات یا تعویض تجهیزات جلوگیری کند و کارایی سیستم را در بهترین حالت نگه دارد.
شرکت مهام نیرو لوت تامین کننده انواع الکتروموتور